Inhoudsopgave
- Wat is een mantelzorgwoning volgens de regels?
- Wanneer is een vergunning echt niet nodig?
- Welke voorwaarden gelden voor mantelzorg?
- Hoe groot mag de zorgwoning op uw erf zijn?
- Nieuwe regels in aantocht
- Wat verandert er na afloop van de mantelzorg?
- Stappenplan: zo checkt u of het vergunningsvrij kan
- Conclusie
Wat is een mantelzorgwoning volgens de regels?
Een mantelzorgwoning is een zelfstandige woonruimte op hetzelfde erf als de woning van degene die zorg krijgt of juist zorg verleent. Dat kan bijvoorbeeld een verbouwde garage zijn, een aanbouw aan het huis of een losse, verplaatsbare unit in de tuin, zoals een mantelzorgunit.
Volgens de regels moet er sprake zijn van mantelzorg: langdurige, intensieve zorg die verder gaat dan gewone hulp van familie of buren. De woning is dus bedoeld om dicht bij elkaar te wonen vanwege een zorgbehoefte, niet om extra woonruimte te creëren voor verhuur, recreatie of permanente bewoning door iemand zonder zorgrelatie.
Volgens de landelijke regels gaat het om huisvesting van één huishouden van maximaal twee personen, van wie minstens één persoon mantelzorg geeft of krijgt van een bewoner van het hoofdhuis.
Wanneer is een vergunning echt niet nodig?
Een mantelzorgwoning kan vergunningsvrij zijn als deze binnen de landelijke regels voor vergunningsvrij bouwen past en op het achtererfgebied wordt geplaatst. Vaak gaat het om een bestaand bijgebouw dat wordt aangepast, een aanbouw of een tijdelijke woonunit in de tuin.
Toch betekent 'vergunningsvrij' niet dat er helemaal geen regels gelden: de woning moet passen binnen de voorwaarden van het Besluit bouwwerken leefomgeving en het omgevingsplan van de gemeente. In beschermde stadsgezichten, bij monumenten, op bijzondere locaties of bij afwijkende bouwplannen kan alsnog een vergunning nodig zijn. Controleer daarom altijd vooraf via het Omgevingsloket of neem contact op met de gemeente.
De landelijke regels op een rij
- Achtererfgebied: het erf achter de woning en naast de woning vanaf 1 meter achter (het verlengde van) de voorgevel.
- Hoogte: een vrijstaande unit is bouwtechnisch vergunningsvrij tot 5 meter hoog, als er niet op een verdieping wordt gewoond en er geen nieuw hoofdgebouw ontstaat.
- Buiten de bebouwde kom: daar moet de mantelzorgwoning geheel of gedeeltelijk verplaatsbaar zijn en mag hij maximaal 100 m² groot zijn.
- Geen hoofdgebouw: de mantelzorgwoning blijft functioneel verbonden aan het hoofdhuis, ook als hij een eigen huisnummer krijgt.
- Burenrecht: binnen 2 meter van de erfgrens zijn ramen met uitzicht op het erf van de buren niet zomaar toegestaan.

Welke voorwaarden gelden voor mantelzorg?
De belangrijkste voorwaarde is dat er een aantoonbare mantelzorgrelatie bestaat. Meestal moet duidelijk zijn dat iemand zorg nodig heeft of juist zorg verleent, bijvoorbeeld door leeftijd, ziekte, beperking of langdurige hulpbehoefte. Gemeenten kunnen vragen om een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of andere deskundige, al verschilt dit per situatie. Hoe gemeenten dat nagaan, leest u in hoe controleert een gemeente mantelzorgsituaties?
De bewoner van de mantelzorgwoning moet bovendien een directe relatie hebben met de zorgsituatie. Een mantelzorgwoning mag dus niet worden gebruikt als gewone extra woning voor een kind, ouder of andere bewoner als er geen daadwerkelijke mantelzorg nodig is.
Wilt u de woning al plaatsen voordat er zorg nodig is (een zogenoemde pré-mantelzorgwoning)? Dat is nu niet vergunningsvrij. Sommige gemeenten staan het wel toe met een vergunning en eigen voorwaarden, zoals een minimumleeftijd of een levensloopbestendige indeling.
Hoe groot mag de zorgwoning op uw erf zijn?
De toegestane grootte hangt af van het erf, de locatie van het bouwwerk en de regels voor bijbehorende bouwwerken. In het algemeen geldt dat een mantelzorgwoning op het achtererf moet blijven en binnen de maximale bebouwingsmogelijkheden van het perceel moet passen. Voor losse units of bijgebouwen gelden onder meer regels voor oppervlakte, hoogte en afstand tot het hoofdgebouw of de erfgrens.
Een bestaande schuur of garage mag soms worden omgebouwd, maar ook dan moet de ruimte veilig, gezond en geschikt zijn om in te wonen. Denk aan isolatie, ventilatie, brandveiligheid, daglicht en sanitaire voorzieningen. Is de gewenste zorgwoning groter dan vergunningsvrij is toegestaan, dan moet u alsnog een omgevingsvergunning aanvragen.
Onze mantelzorgunits zijn 3,2 meter breed en 8,2 tot en met 13,2 meter lang, vanaf € 31.950 incl. btw (€ 26.405 excl. btw). Een 8×3 Mantelzorgunit Heerlen past op veel erven; wie meer ruimte heeft, kiest bijvoorbeeld een 11×3 of 12×3. De unit is gelijkvloers, dus er wordt niet op een verdieping gewoond. Isolatie: wanden en vloer Rc 4,55, dak Rc 5,56.
Nieuwe regels in aantocht
Met de Wet versterking regie volkshuisvesting worden de regels ruimer. Een mantelzorgwoning of familiewoning op het achtererf wordt dan onder voorwaarden vergunningsvrij te bouwen én te gebruiken, ook voor familieleden in de eerste graad zonder zorgverklaring. De precieze voorwaarden staan in een besluit dat naar verwachting op 1 januari 2027 ingaat. Tot die tijd gelden de huidige regels van uw gemeente. Meer leest u in nieuwe regels voor mantelzorgwoningen.
Wat verandert er na afloop van de mantelzorg?
Als de mantelzorg stopt, bijvoorbeeld door verhuizing, overlijden of herstel, mag de mantelzorgwoning niet zomaar als zelfstandige woning blijven bestaan. De woonfunctie moet dan worden beëindigd, tenzij de gemeente daar apart toestemming voor geeft.
Bij een tijdelijke unit kan dit betekenen dat deze moet worden verwijderd; volgens de Rijksoverheid hoeft een mantelzorgwoning niet per se te worden afgebroken en vraagt u de gemeente wat er met de unit mag. Bij een verbouwd bijgebouw kan het betekenen dat keuken, badkamer of andere woonvoorzieningen moeten worden aangepast of weggehaald, zodat het gebouw weer een gewone bijruimte wordt.
Het is verstandig om hier al bij de plaatsing rekening mee te houden, zodat u later niet voor onverwachte kosten of handhavingsproblemen komt te staan. Een prefab unit kan met een kraan worden verplaatst of verkocht, of een nieuwe functie krijgen als gastenverblijf of werkruimte, als de gemeente dat toestaat. Lees ook wat gebeurt er na overlijden?

Stappenplan: zo checkt u of het vergunningsvrij kan
- Zoek op de kaart van het Omgevingsloket welke regels voor uw perceel gelden.
- Bepaal waar uw achtererfgebied ligt en hoeveel ruimte er nog mag worden bebouwd.
- Kijk of uw woning een monument is of in een beschermd stads- of dorpsgezicht ligt.
- Vraag na welke verklaring de gemeente wil zien voor de mantelzorgrelatie.
- Doe de vergunningcheck en vraag bij twijfel bevestiging aan de gemeente.
Vergunningsadvies van Voordeelunits is gratis. Wilt u de aanvraag uit handen geven, dan verzorgen wij die voor € 995,00 incl. btw (€ 822 excl. btw). Met de gratis vergunningcheck ziet u snel wat er op uw adres mogelijk is.
Mag uw unit er staan?
Met de gratis online vergunningcheck ziet u snel wat er op uw locatie nodig is. Vergunningsadvies is gratis; de aanvraag laten verzorgen kost € 995,00 incl. btw (€ 822 excl. btw).
Conclusie
Vergunningsvrij een mantelzorgwoning plaatsen mag dus alleen als er echte mantelzorg nodig is én het bouwwerk voldoet aan de geldende bouw- en erfregels. De regels lijken soms ruim, maar verschillen per locatie en situatie. Wie vooraf het Omgevingsloket raadpleegt en de gemeente om bevestiging vraagt, voorkomt misverstanden en weet zeker dat de zorgwoning legaal en toekomstbestendig wordt geplaatst.
Nieuwsgierig naar meer? Bekijk onze video's of lees heeft u een vergunning nodig voor een mantelzorgwoning?






