Inhoudsopgave
- Waarom gemeenten mantelzorgsituaties controleren
- Welke signalen aanleiding geven tot onderzoek
- De Wmo-procedure: melding, onderzoek en aanvraag
- Hoe een huisbezoek bij mantelzorg verloopt
- Welke vragen de gemeente aan mantelzorgers stelt
- Wat er gebeurt na de gemeentelijke controle
- Controle bij een mantelzorgwoning: wat toetst de gemeente?
- Zo bereidt u zich goed voor
- Conclusie
Waarom gemeenten mantelzorgsituaties controleren
Gemeenten controleren mantelzorgsituaties vooral om te bepalen of iemand de juiste ondersteuning krijgt en of de mantelzorger niet overbelast raakt. Wanneer iemand een beroep doet op hulp vanuit de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo), zoals huishoudelijke hulp, begeleiding, dagbesteding of woningaanpassingen, onderzoekt de gemeente eerst wat iemand zelf nog kan, wat het netwerk kan betekenen en waar professionele hulp nodig is.
Ook kan een controle plaatsvinden om te beoordelen of eerder toegekende ondersteuning nog past bij de situatie, bijvoorbeeld als de gezondheid van de zorgvrager verslechtert of als de mantelzorger minder beschikbaar is.
Welke signalen aanleiding geven tot onderzoek
Een gemeente kan een mantelzorgsituatie onderzoeken wanneer er signalen zijn dat de zorg thuis niet goed meer verloopt. Dat kan gaan om meldingen van:
- overbelasting van de mantelzorger;
- verwaarlozing;
- eenzaamheid;
- onveilige woonomstandigheden;
- conflicten binnen het gezin.
Ook veranderingen in de aanvraag voor ondersteuning kunnen aanleiding zijn, zoals een plotselinge vraag naar meer hulp, herhaalde meldingen bij het Wmo-loket of signalen van een huisarts, wijkverpleegkundige, buurtteam of sociaal werker. Soms gebeurt het onderzoek niet naar aanleiding van problemen, maar als onderdeel van een periodieke herbeoordeling.
De Wmo-procedure: melding, onderzoek en aanvraag
Het onderzoek van de gemeente volgt een vaste route. Eerst doet u een melding bij het Wmo-loket of wijkteam. Daarna volgt het onderzoek, vaak een 'keukentafelgesprek' genoemd. Volgens de Rijksoverheid moet de gemeente dat onderzoek zo snel mogelijk doen, en in ieder geval binnen 6 weken na de melding. Blijkt er een maatwerkvoorziening nodig, dan dient u daarna een aanvraag in en neemt de gemeente een besluit.
- Persoonlijk plan: u mag vóór het gesprek zelf op papier zetten wat u nodig heeft en wat u al geregeld heeft. De gemeente neemt dat mee in het onderzoek.
- Gratis cliëntondersteuning: u kunt zich laten bijstaan door een onafhankelijke cliëntondersteuner. De gemeente moet dit regelen en het is gratis.
- De mantelzorger hoort erbij: de gemeente kijkt ook naar wat de mantelzorger aankan en welke ondersteuning hij of zij nodig heeft.

Hoe een huisbezoek bij mantelzorg verloopt
Bij een huisbezoek komt meestal een Wmo-consulent, sociaal werker of medewerker van het wijkteam op bezoek om de situatie in de praktijk te bekijken. De afspraak wordt doorgaans vooraf aangekondigd, zodat de zorgvrager en mantelzorger zich kunnen voorbereiden.
Tijdens het bezoek bespreekt de medewerker hoe het dagelijks leven eruitziet, welke zorg wordt gegeven en waar knelpunten ontstaan. Ook kan worden gekeken naar de woning, hulpmiddelen, veiligheid en zelfredzaamheid. Het gesprek is bedoeld om een compleet beeld te krijgen, niet om iemand te controleren alsof er sprake is van een overtreding.
Welke vragen de gemeente aan mantelzorgers stelt
De gemeente stelt mantelzorgers vaak vragen over de aard, omvang en zwaarte van de zorg. Denk aan vragen zoals:
- Hoeveel uur per week helpt u?
- Welke taken voert u uit?
- Kunt u de zorg combineren met werk of gezin?
- Ervaart u stress of lichamelijke klachten?
- Heeft u voldoende steun van anderen?
- Wat gebeurt er als u tijdelijk uitvalt, bijvoorbeeld door ziekte of vakantie?
Daarnaast kan de gemeente bespreken of respijtzorg, dagbesteding, begeleiding of andere voorzieningen nodig zijn om de mantelzorger te ontlasten.
Wat er gebeurt na de gemeentelijke controle
Na de controle maakt de gemeente meestal een verslag of onderzoeksrapport waarin staat welke ondersteuning nodig is en welke afspraken zijn gemaakt. U krijgt dat verslag, en het is verstandig het goed te lezen: klopt het met wat u heeft verteld?
Op basis daarvan kan de gemeente besluiten om hulp toe te kennen, bestaande hulp aan te passen of extra ondersteuning voor de mantelzorger te regelen. Soms wordt geadviseerd om contact op te nemen met een mantelzorgsteunpunt, wijkteam of zorgorganisatie. Als de gemeente een officieel besluit neemt, ontvangt de aanvrager dit schriftelijk en kan daartegen bezwaar worden gemaakt als men het er niet mee eens is. Voor bezwaar geldt in de regel een termijn van 6 weken na de datum van het besluit.
Controle bij een mantelzorgwoning: wat toetst de gemeente?
Wilt u een mantelzorgwoning in de tuin plaatsen, dan toetst de gemeente niet alleen de bouw, maar ook of er echt sprake is van mantelzorg. Een mantelzorgwoning mag namelijk vaak vergunningvrij in het achtererfgebied staan, juist omdat hij bedoeld is om zorg mogelijk te maken. Lees meer in wanneer mag u vergunningvrij een mantelzorgwoning plaatsen?
De gemeente let daarbij onder meer op:
- De zorgbehoefte: veel gemeenten vragen een mantelzorgverklaring of een Wmo-indicatie. Weet de gemeente de situatie al, bijvoorbeeld uit een lopende Wmo-voorziening, dan is een aparte verklaring soms niet nodig.
- Het huishouden: het gaat om één huishouden van maximaal twee personen, van wie minstens één mantelzorg geeft of krijgt.
- De plaats en maat: de unit moet voldoen aan de regels voor bijbehorende bouwwerken en staat in het achtererfgebied bij een bestaande woning.
- Het gebruik: de woning is bedoeld voor de mantelzorgrelatie, niet voor bewoning door anderen.
Let op: veel huisartsen schrijven zo'n verklaring niet zelf voor hun eigen patiënt, omdat behandelend artsen volgens de beroepsrichtlijn liever geen verklaringen over hun eigen patiënten afgeven. Vraag de gemeente daarom vooraf welke onderbouwing zij accepteert, bijvoorbeeld van een wijkverpleegkundige, een onafhankelijke arts of de Wmo-consulent.
Ook nadat de woning is geplaatst, kan de gemeente nagaan of de situatie nog klopt. Eindigt de mantelzorg, dan mag de unit niet langer als zelfstandige woning worden gebruikt. Afbreken hoeft volgens de Rijksoverheid niet; vraag de gemeente wat er met de unit mag. Zie ook wat gebeurt er na overlijden?

Zo bereidt u zich goed voor
- Houd een paar weken bij welke zorg u geeft en hoeveel tijd dat kost.
- Verzamel brieven of verslagen van huisarts, specialist of wijkverpleging.
- Schrijf een persoonlijk plan en neem dat mee naar het gesprek.
- Vraag een cliëntondersteuner of familielid om bij het gesprek te zijn.
- Gaat het om een mantelzorgwoning? Doe eerst de gratis vergunningcheck en vraag ons gratis vergunningsadvies. De aanvraag laten verzorgen kan voor € 795,00 incl. btw (€ 657 excl. btw).
Een passende mantelzorgunit is er van 8 t/m 13 meter, vanaf € 31.950 incl. btw (€ 26.405 excl. btw). Meer over de vergunning leest u in heeft u een vergunning nodig voor een mantelzorgwoning? en over wat er verandert in nieuwe regels voor mantelzorgwoningen.
Conclusie
Een controle van een mantelzorgsituatie door de gemeente is in de meeste gevallen een zorgvuldig onderzoek naar wat iemand nodig heeft om thuis verantwoord te kunnen blijven wonen. Voor mantelzorgers is het belangrijk om eerlijk aan te geven wat wel en niet haalbaar is. Juist door open te zijn over belasting, zorgen en grenzen kan de gemeente passende hulp organiseren en voorkomen dat de mantelzorg te zwaar wordt. Plaatst u een mantelzorgwoning, dan helpt een goede onderbouwing van de zorgsituatie om de toets van de gemeente soepel te doorlopen.
Wilt u meer zien? Bekijk onze video's.





